Aan de keukentafel, terwijl een warme kop koffie langzaam afkoelt, klinkt het als vanzelfsprekend: “Gewoon volhouden, dan lukt het wel met afvallen.” Dat klinkt vertrouwd, bijna geruststellend. Maar die woorden landen niet bij iedereen hetzelfde. Soms is het net alsof het lichaam tegenwerkt, ongeacht de inzet. Het idee dat wilskracht alles bepaalt, lijkt zo logisch—maar het volledige plaatje blijft vaak onzichtbaar.
Dagelijkse strijd: meer dan alleen wilskracht
Iedereen kent wel iemand die keer op keer pogingen doet om af te vallen. Vaste wandelingen, bewuste etenstijden, minder suiker bij de thee—het verlangen om succes te boeken is helder aanwezig. Toch vallen de resultaten soms tegen. Wie alleen naar discipline kijkt, mist de complexiteit. Wetenschappers tonen namelijk aan dat obesitas veel meer is dan een persoonlijke keuze.
Onderzoekers wijzen op een samenspel tussen biologie en omgeving. Veel adviezen focussen vooral op leefstijl, maar laten genetische en maatschappelijke factoren buiten beeld. Dat vergroot het gevoel van schuld als de inspanning niet meteen leidt tot blijvend resultaat.
Hersenen achter de schermen: genetica in actie
In het brein gebeurt ongemerkt meer dan men denkt. Recent onderzoek onthult dat minstens 60 herseneiwitten—waaronder ADCY3 en DOC2A—betrokken zijn bij het reguleren van eetlust en lichaamsgewicht. Deze eiwitten zijn als schakelaars die signalen rond honger, verzadiging en energie verbruik beïnvloeden.
Sommige genvariaties zorgen ervoor dat het gevoel van “genoeg gehad” minder duidelijk doorkomt. Bij dieetveranderingen reageert het lichaam vaak met meer honger of een trager verbruik van energie. Dit volgt het principe van de set-pointtheorie: het lichaam probeert het vertrouwde gewicht te behouden, zelfs als gedrag en motivatie veranderen.
Het verklaart waarom een streng dieet vaak aanvankelijk resultaat oplevert, maar daarna de honger toeneemt en het lichaam terugvecht naar het oude gewicht. Het is geen zwakte, maar een biologisch mechanisme dat bij iedereen anders werkt.
De kracht van een flexibele benadering
Voor veel mensen is de dagelijkse realiteit uitdagender dan het advies in folders: reclameborden vol fastfood langs de weg, goedkopere ongezonde keuzes in de supermarkt, drukte die beweging bemoeilijkt. Die invloeden werken ongemerkt mee aan het ontstaan en blijven van overgewicht.
Daarnaast spelen sociale situaties en economische mogelijkheden een rol. Gezond eten vraagt soms meer tijd of geld. Sociale druk om gezellig mee te doen, kan bestaande goede voornemens snel ondermijnen.
Opvallend is dat volgens experts juist flexibele wilskracht op de lange termijn meer oplevert. Een rigide dieet breekt meestal bij de eerste tegenslag. Flexibiliteit, mildheid voor zichzelf en een langdurige focus op welzijn blijken voor veel mensen effectiever dan strenge discipline alleen.
Evenwicht zoeken in een complex landschap
Langzaam groeit het inzicht dat duurzaam gewichtsverlies om meer draait dan iedere dag hetzelfde volhouden. Hersenen, genen, omgeving en economie verstrengelen zich op manieren die nauwelijks met het blote oog zichtbaar zijn. In die nuance schuilt een realisme dat ruimte biedt voor mildheid—en misschien zelfs voor meer begrip voor jezelf en anderen.
